وزارت علوم , تحقیقات و فناوری

موسسه آموزش عالی آزاد مهرپویان

مرکز تخصصی آموزش های حقوقی

تفاوت دعوای خلع ید و رفع تصرف عدوانی

هرچند دعوای خلع ید و رفع تصرف عدوانی جز دعاوی هستند که در صورت اثبات و احراز، منجر به حصول یک نتیجه مشترک برای خواهان می‌شوند و آن قطع تصرفات غیرقانونی خوانده در مال است؛ لیکن دعوای خلع ید، تقاضای مالک قانونی و مشروع مال، با این مضمون که خوانده به‌صورت غیرقانونی، متصرف مال شده و رفع تصرفات وی را از دادگاه تقاضا می‌کند؛ اما دعوای رفع تصرف عدوانی، ادعای متصرف سابق مال غیرمنقول (اعم از مشروع یا نامشروع و اعم از اینکه مالک باشد یا نباشد) مبنی بر اینکه خوانده جدیداً به‌صورت غیرقانونی، متصرف مال شده و قطع تصرفات لاحق  وی را  خواستار می‌شود.

 

تفاوت در ارکان دو دعوا

دعوای خلع ید و رفع تصرف عدوانی هر دو دارای ارکان منحصر به فرد و مربوط به خود هستند که باید ادله تشکیل‌دهنده هر دو دعوا توسط متقاضیان آن‌ها به دادگاه ارائه و توسط محکمه محرز گردد.

ارکان دعوای خلع ید عبارت‌اند از

  1.  اثبات مالکیت خواهان؛
  2. اثبات تصرفات غیرقانونی فعلی خوانده؛
  3. اثبات تصرف غیرقانونی بر مال غیرمنقول.

ارکان دعوای رفع تصرف عدوانی عبارت است از:

  1. اثبات سبق تصرف خواهان؛
  2. اثبات لحوق تصرفات خوانده؛
  3. اثبات غیرقابل قانونی بودن تصرفات خوانده.

بنابراین در دعوای خلع ید، خواهان باید مالکیت خود را ثابت کند؛ ولی در دعوای رفع تصرف عدوانی نیازی به اثبات مالکیت نیست و اثبات سبق تصرف خواهان کفایت می‌کند و از سوی دیگر صرف اثبات و احراز تصرفات غیرقانونی فعلی خوانده در دعوای خلع ید کافی است؛ اما در دعوای رفع تصرف عدوانی، لحوق تصرفات غیرقانونی خوانده باید ثابت و احراز گردد.

 

تفاوت در تعیین وقت دادرسی

دعوای خلع ید مطابق قواعد عمومی آیین دادرسی مدنی در وقت عادی و معمولی رسیدگی می‌شود. منظور از وقت عادی، وقتی است که به ترتیب دفتر اوقات، روز و ساعت معینی برای رسیدگی تعیین می‌شود؛ اما رسیدگی به دعوای رفع تصرف عدوانی مطابق ماده ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی در وقت خارج از نوبت به عمل می‌آید. منظور از وقت خارج از نوبت وقتی است که از لحاظ زمانی نزدیک‌تر و مناسب‌تر از وقت عادی است؛ چرا که بدون توجه به ترتیب دفتر اوقات دادگاه تعیین می‌شود. با وجود این باید توجه داشت که هرچند وقت خارج از نوبت نزدیک‌تر از وقت عادی است؛ ولی الزاماً نزدیک‌ترین وقت نمی‌باشد.

تفاوت در اجرای حکم

دعوای خلع ید مشمول قاعده کلی «اجرا بعد از قطعیت آراء» مندرج در ماده ۱ ق.ا.ا.م می‌باشد؛ اما رأی دعوای تصرف عدوانی از این قاعده مستثنی بوده بلافاصله قبل از قطعیت، اجرا می‌شود همان‌طوری که ماده ۱۷۵ ق.آ.د.م. در این خصوص مقرر می‌دارد: «در صورتی که رأی صادره مبنی بر رفع تصرف عدوانی، مزاحمت و یا ممانعت از حق باشد، بلافاصله به دستور مرجع صادر‌کننده توسط اجرای دادگاه یا ضابطین دادگستری اجرا خواهد شد و درخواست تجدیدنظر مانع از اجرا نمی‌باشد.» یعنی تجدیدنظرخواهی از حکم رفع تصرف عدوانی، فاقد اثر تعلیقی است. البته باید اذعان نمود که علی‌رغم حکم استثنائی این ماده، اگر رأی رفع تصرف عدوانی به صورت غیابی صادر شود موقتاً اجرا نمی‌شود بلکه نیازمند خروج این رأی از مرحله واخواهی می‌باشد.

تفاوت دیگری که از حیث اجرا، بین این دو دعوا وجود دارد این است که دعوای رفع تصرف عدوانی، جهت اجرا نیازمند صدور اجراییه توسط دادگاه نیست؛ چرا که به‌موجب ماده ۱۷۵ این قانون، این حکم بلافاصله به دستور دادگاه صادرکننده توسط اجرای حکم یا ضابطین دادگستری اجرا می‌شود در حالی که دعوای خلع ید مطابق قواعد عمومی آیین دادرسی مدنی و اجرای احکام مدنی، نیازمند صدور اجراییه جهت اجرا است.

 

تفاوت در اعتبار امر قضاوت شده

حکم رفع تصرف عدوانی مانع استماع و رسیدگی دعوای خلع ید نمی‌شود. به بیان دیگر حکم رفع تصرف عدوانی در دعوای خلع ید از اعتبار امر قضاوت شده بی‌بهره است؛ اما در مقابل صرف طرح دعوای خلع ید، مانع استماع دعوای رفع تصرف عدوانی می‌باشد. ماده ۱۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر می‌کند: «کسی که راجع به مالکیت یا اصل حق ارتفاق و انتفاع اقامه دعوا کرده است، نمی‌تواند نسبت به تصرف عدوانی و ممانعت از حق طرح دعوا نماید.»

تفاوت در مالی یا غیرمالی بودن دعوا

دعوای خلع ید به حکم نص بند ۱۲ ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب ۱۳۷۳ دعوایی مالی است؛ لذا هزینه این دعوا در صورتی که موضوع آن منقول باشد مطابق تقویم خواهان و در صورتی که غیرمنقول باشد بر مبنای ارزش معاملاتی املاک در هر منطقه اخذ می‌شود و از حیث تجدیدنظر و فرجام‌خواهی نیز ملاک تقویم خواهان است؛ اما دعوای رفع تصرف عدوانی با توجه به عدم ورود در ماهیت، غیرمالی است؛ لذا رسیدگی به دعاوی تصرف مستلزم پرداخت هزینه دادرسی دعاوی غیر مالی است. از جهت تجدیدنظرخواهی نیز به استناد بند (ب) ماده ۳۳۱ ق.آ.د.م. این دعوا قابل تجدیدنظر است؛ ولی به‌هیچ‌وجه قابل فرجام نیست (ماده ۳۶۷ ق.آ.د.م).

 

تشریفات طرح دعوای خلع ید

صلاحیت محاکم در رسیدگی به دعوای خلع ید

خواهان باید بداند کدام مرجع قضائی صلاحیت رسیدگی به دعوای خلع ید دارد تا دعوای خود را به آن مرجع تقدیم نماید. برای شناسایی مرجع قضائی صالح ابتدا به بررسی موضوع صلاحیت می‌پردازیم:

الف) صلاحیت ذاتی محاکم: مدرک شناسایی این نوع صلاحیت‌ها صنف «اداری یا قضائی» و نوع «عمومی یا اختصاصی» و درجه «بدوی یا تجدیدنظر» است. مطابق ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی رسیدگی به این دعوا نیز همانند سایر دعواهای حقوقی در صلاحیت محاکم عمومی است مگر اینکه مقنن خود مرجع اختصاصی برای رسیدگی به این نوع دعاوی تعیین نموده باشد؛ لذا خواهان باید دعوای خود را در یکی از محاکم عمومی حقوقی دادگستری طرح نماید.

البته اگر خواسته دعوای خود را به مبلغ کمتر از ۰۰۰/۰۰۰/۲۰۱ ریال مقوم کند شورای حل اختلاف صالح به رسیدگی به دعوا است.

ب) صلاحیت محلی محاکم: دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول، جهت اقامه دعوای خلع ید، دارای صلاحیت می باشد.

مدارک لازم برای طرح دعوای خلع ید

دعوای خلع ید ، دعوایی است که مالک یک مال غیرمنقول به طرفیت متصرف غیرقانونی مال خود اقامه می­کند و از دادگاه می‌خواهد که به روند تصرف غیر مجاز متصرف پایان بخشیده و ملک وی را از تصرف او خارج کرده و تحویل او بدهند. در خلع ید خواهان باید سندی داشته باشید که مالکیت را صد درصد ثابت کند یا اینکه حکم قطعی اثبات مالکیت موجود باشد.

مدارک و منضمات مورد نیاز:

  • تصویر مصدق سند مالکيت (اجباری)
  • به همراه داشتن كارت ملي جهت احراز هويت و كارت عابر بانك جهت پرداخت هزينۀ دادرسي الزامي است.
  •  استماع شهادت شهود و مطلعين؛
  • درخواست جلب نظر کارشناس؛
  • شماره پرونده استنادي؛
  • تحقیقات محلی؛
  • معاینه محلی.

 

دادخواست خلع يد و قلع و قمع بنا

مشخصات طرفین نام نام خانوادگی نام پدر سن شغل محل اقامت- خیابان – کوچه – پلاک- کدپستی
خواهان            
خوانده            
وکیل            
خواسته یا موضوع خلع يد و قلع و قمع بنا مقوم به… ريال و اجرت‌المثل ايام تصرف مقوم به… ريال به انضمام كليه خسارات
دلایل و منضمات كپي مصدق سند مالكيت، معاينه و تحقيق محلي با جلب نظر كارشناس رسمي دادگستري
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی
احتراماً به استحضار می‌رساند:

 

به موجب سند مالكيت شماره…، …دانگ پلاك ثبتي…/…… بخش … واقع در…متعلق به اينجانب مي‌باشد نظر به اينكه خوانده/خواندگان بدون اذن و اجازه اينجانب پلاك ثبتي مذكور را در تصرف غاصبانه خود گرفته و با وصف مراجعات مكرر از رفع تصرفات عدواني خود و تحويل آن به اينجانب امتناع می‌نمایند فلذا با تقديم اين دادخواست مستندات به ماده ۳۰۸ و ۳۱۱ قانون مدني صدور حكم به خلع يد غاصبانه و قلع و قمع بنای بدون مجوز خوانده/خواندگان از پلاك ثبتي فوق‌الذکر و اجرت‌المثل ايام تصرف از تاريخ …  لغايت … جمعاً به ميزان … ريال به انضمام كليه خسارات و هزينه دادرسي مورد استدعاست.

عند‌الاقتضا براي اثبات ادعاي خود و تعيين اجرت‌المثل ايام تصرف غاصبانه به معاينه و تحقيق محلي با جلب نظر كارشناس رسمي دادگستري استناد می‌نماید.

 

محل امضاء – مهر – اثر انگشت  
شماره و تاریخ ثبت دادخواست ریاست محترم شعبه ………… دادگاه …………… رسیدگی فرمایید.

 

نام و نام خانوادگی ارجاع

 

 

 

دادخواست خلع يد و قلع و قمع بنا با صدور دستور موقت

 

مشخصات طرفین نام نام خانوادگی نام پدر سن شغل محل اقامت- خیابان – کوچه – پلاک- کدپستی
خواهان            
خوانده            
وکیل            
خواسته یا موضوع خلع يد و قلع و قمع بنا مقوم به… ريال و اجرت‌المثل ايام تصرف مقوم به… ريال به انضمام كليه خسارات قانوني با صدور دستور موقت
دلایل و منضمات كپي مصدق سند مالكيت، معاينه و تحقيق محلي با جلب نظر كارشناس رسمي دادگستري
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی
احتراماً به استحضار می‌رساند:

 

به موجب سند مالكيت شماره……، …دانگ پلاك ثبتي…/… بخش …. واقع در… متعلق به اينجانب مي باشد نظر به اينكه خوانده/خواندگان بدون اذن و اجازه اينجانب پلاك ثبتي مذكور را در تصرف غاصبانه خود گرفته و با وصف مراجعات مكرر از رفع تصرفات عدواني خود و تحويل آن به اينجانب امتناع می‌نمایند فلذا با تقديم اين دادخواست مستندات به ماده ۳۰۸ و ۳۱۱ قانون مدني صدور حكم به خلع يد غاصبانه و قلع و قمع بناي بدون مجوز خوانده/خواندگان جزء پلاك ثبتي فوق‌الذكر و اجرت‌المثل ايام تصرف از تاريخ … لغايت صدور حكم به ميزان … ريال به انضمام كليه خسارات و هزينه دادرسي مورد استدعاست.

عند‌الاقتضا براي اثبات ادعاي خود و تعيين اجرت‌المثل ايام تصرف غاصبانه به معاينه و تحقيق محلي با جلب نظر كارشناس رسمي دادگستري استناد مي‌نمايد. ضمناً نظر به اينكه خوانده در شرف احداث بنا در پلاك مذكور مي باشد بدواً صدور دستور موقت به منع وي از احداث بنا به استناد مواد ۳۱۰ و ۳۲۰ قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني و اجراي فوري آن نيز تقاضا می‌گردد.

محل امضاء – مهر – اثر انگشت  
شماره و تاریخ ثبت دادخواست ریاست محترم شعبه ………… دادگاه …………… رسیدگی فرمایید.

 

نام و نام خانوادگی ارجاع